20/02/2016 15:31:00

Ο Νίκος Ρολάνδης θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως ο Πατριάρχης της ρεαλιστικής σχολής σκέψης στο Κυπριακό. Η ανάγνωση των γεγονότων που επιχειρεί δεν έχει τίποτε το κοινό με τη συνθηματική και συναισθηματική προσέγγιση που συνηθίσαμε ν' ακούμε κυρίως από τον εθνικιστικό κι όχι μόνο πολιτικό χώρο. Για σαράντα χρόνια τώρα παρουσιάζεται υπέρμαχος του συμβιβασμού, τον οποίο όπως δηλώνει, οι Κύπριοι δεν φαίνεται να αντιλαμβάνονται πλήρως και πολύ περισσότερο να ενστερνίζονται. Ο πρώην ΥΠΕΞ δεν διστάζει να συμφωνήσει με τον κ. Άιντε και όσους άλλους υποστηρίζουν ότι αν και αυτή η διαδικασία διαλόγου καταλήξει σε αποτυχία, τότε η αναζήτηση λύσης στο μέλλον ίσως τοποθετηθεί πάνω σε μια εντελώς διαφορετική βάση…

 του Γιώργου Παυλίδη ([email protected])

Πριν λίγες βδομάδες όντας φιλοξενούμενος σε δείπνο στην οικία Ακκιντζί, ο Νίκος Ρολάνδης είχε την ευκαιρία ν' ακούσει τον τουρκοκύπριο ηγέτη να εξηγεί τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει όταν προσπαθεί να πείσει τους τουρκοκύπριους ότι, προκειμένου να υπάρξει λύση, θα πρέπει για παράδειγμα να παραχωρήσουν τη Μόρφου στους ελληνοκύπριους ιδιοκτήτες της.

Ν.Ρ.: Ο Ακκιντζί αναγνωρίζει την ανάγκη επιστροφής της Μόρφου. Ωστόσο τονίζει ότι ακόμη κι αυτό που για μας θεωρείται αυτονόητο, δεν είναι εύκολο να γίνει πράξη επειδή εκεί ζουν άνθρωποι που στα σαράντα χρόνια που πέρασαν έχουν δημιουργήσει οικογένειες, μεγάλωσαν παιδιά και εγγόνια και φυσιολογικό είναι να μην θέλουν να μετακινηθούν εκ νέου σε άλλες περιοχές. Βέβαια εγώ εξήγησα στον Ακκιντζί ότι χωρίς επιστροφή της Μόρφου δεν μπορεί να υπάρξει λύση, κάτι που ο τουρκοκύπριος ηγέτης αντιλαμβάνεται πλήρως, επισημαίνοντας ωστόσο ταυτόχρονα τη δυσκολία του εγχειρήματος…

Κάποιοι θεωρούν ότι τα τετελεσμένα που δημιούργησε ο χρόνος σε συνδυασμό με τη διάσταση απόψεων που υπάρχει για τη μορφή και το περιεχόμενο της λύσης τόσο σε διακοινοτικό, όσο όμως και κοινοτικό επίπεδο, κάνουν το συμβιβασμό ανέφικτο. Συμφωνείτε;

 Ν.Ρ.: Δεν θεωρώ το συμβιβασμό ανέφικτο, αλλά πολύ δυσκολότερο απ' ο, τι ήταν στο παρελθόν. Δυστυχώς ο χρόνος δούλεψε σε βάρος της λύσης και ειδικά σε βάρος της δικής μας πλευράς. Πάρτε για παράδειγμα το αίτημα των εγγυημένων πλειοψηφιών που προτάσσει η τουρκοκυπριακή πλευρά. Στις πρώτες δεκαετίες δεν υπήρχε τέτοιο θέμα. Ωστόσο στην πορεία άρχισε να εγείρεται στο τραπέζι των συνομιλιών μέχρι που το υιοθέτησαν και αυτά ακόμη τα Ηνωμένα Έθνη. Να θυμίσω ότι στο ψήφισμα 649 του Συμβουλίου Ασφαλείας που εκδόθηκε το Μάρτη του 1990 υιοθετείται η έκθεση του τότε Γενικού Γραμματέα, ο οποίος εξηγώντας τη διζωνικότητα έκανε λόγο σε πλειοψηφία πληθυσμού και ιδιοκτησίας γης στις δύο περιοχές. Τότε η πλευρά μας δεν έδωσε σημασία. Και ρωτώ: Πόσο εύκολο είναι σήμερα, μετά από 26 χρόνια να ζητούμε διαφοροποίηση αυτής της ερμηνείας, η οποία αποτελεί επίσημη θέση των Ηνωμένων Εθνών;  Άλλο παράδειγμα: Βλέπω αρκετούς να διαμαρτύρονται για τις διεκδικήσεις που προτάσσει η τουρκοκυπριακή πλευρά για τα δικαιώματα του χρήστη. Συγνώμη αλλά ξεχνούμε ότι από το 2010 έχουμε ενώπιον μας την απόφαση "Δημόπουλος" του ΕΔΑΔ, η οποία ουσιαστικά κατοχύρωσε αυτά τα δικαιώματα; Τι κάναμε τόσα χρόνια, τότε που μπορούσαμε να επιδιώξουμε λύση πιο θετική για μας;

Να είναι κάποιος σήμερα ρεαλιστής στο Κυπριακό τι σημαίνει;

Ν.Ρ.: Ν' αντικρίζει τα γεγονότα όπως είναι! Δυστυχώς αν θέλουμε λύση δεν υπάρχει άλλος τρόπος.

Για αρκετούς όμως αυτός ο ρεαλισμός ισοδυναμεί με προδοσία…

Ν.Ρ.: Μπορούν να λένε ό,τι θέλουν. Στην πραγματικότητα εγώ θεωρώ ότι προδοσία είναι ακριβώς το αντίθετο, το να πετάς δηλαδή στα σύννεφα και ν' αφήνεις τη χώρα σου να καταστρέφεται. Χωρίς να θέλω να επικρίνω συγκεκριμένα πρόσωπα, πιστεύω ότι αν στο παρελθόν - το 1978, το 1983, το 1985 και σ' άλλες περιπτώσεις, αξιοποιούσαμε τα σχέδια και τις ευκαιρίες που μας δόθηκαν, σήμερα τα πράγματα θα ήταν πολύ διαφορετικά. Ποιος είναι ο προδότης αυτός που άφησε τις ευκαιρίες αυτές να κάνουν φτερά, ή εκείνος που ζητούσε αξιοποίησή τους για να μη χαθεί η Κύπρος; Αν η ιστορία είναι δίκαιη, που συνήθως δεν είναι, θα κατατάξει ανάμεσα στους προδότες αυτούς που απέρριπταν ό,τι κατατίθετο στο τραπέζι…

Η σημερινή κατάσταση δεν αποτελεί λύση. Ωστόσο υπάρχει μια εύθραυστη ειρήνη. Πολλοί εκτιμούν ότι το σημερινό status quo  είναι προτιμότερο από μια λύση αμφιβόλου αξίας, η οποία μάλιστα, το πιθανότερο είναι να μην αγκαλιαστεί από το σύνολο του λαού. Ο κόσμος φοβάται και δεν θέλει εκ νέου να μπει σε περιπέτειες και συγκρούσεις…

Ν.Ρ.:  Είναι ένα σκεπτικό που οφείλουμε να λάβουμε υπόψη. Ωστόσο αν θέλουμε λύση, τότε πρέπει να προχωρήσουμε σε συμβιβασμό. Γνωρίζουμε εκ των προτέρων ότι η όποια λύση δεν πρόκειται να υποστηριχθεί από τη συντριπτική πλειοψηφία.  Το αποτέλεσμα των δημοψηφισμάτων θα είναι μάλλον οριακό, ή στην καλύτερη των περιπτώσεων με μια αναλογία 60%-40%. Όσοι θεωρούν ότι  πρέπει να περιμένουμε ώσπου να βρούμε μια λύση που να τυγχάνει καθολικής αποδοχής,  στην ουσία στρώνουν χαλί για διχοτόμηση της Κύπρου. Πρέπει να καθίσουμε κάτω και να σταθμίσουμε τους κινδύνους που εγκυμονούν αφενός από μια λύση που θα εφαρμοστεί με οριακή, ή σχετική πλειοψηφία  και αφετέρου από τη διχοτόμηση της Κύπρου. Να ζυγίσουμε τα υπέρ και τα κατά και ν' αποφασίσουμε. Η δική μου γνώμη είναι υπέρ της συμβιβαστική λύσης, νοουμένου ότι και οι δύο πλευρές θα επιδείξουμε μετριοπάθεια και σοφία μετά από τη λύση. Η αλήθεια είναι ότι κανένας και τίποτε δεν μπορεί να μας εγγυηθεί κάτι τέτοιο. Για παράδειγμα όταν το 1960 καταλήξαμε στις συμφωνίες Ζυρίχης - Λονδίνου, ούτε εμείς, ούτε οι τουρκοκύπριοι πιστέψαμε στο νέο Κράτος.  Οι μεν εξακολουθήσαμε να δουλεύουμε για την ένωση και οι δε για τη διχοτόμηση. Να θυμίσω ότι τρία χρόνια μετά τις συμφωνίες ο Μακάριος εκμυστηρευόταν στον Παπαντρέου ότι "ναι μεν εγώ ήμουν που υπέγραψα τη λύση, αλλά δεν πίστευα ότι το Κράτος αυτό θα ζούσε επί μακρόν"… Μ΄ άλλα λόγια  περιπαίζαμε τόσο τους εαυτούς μας, όσο και τους ξένους. Αν λειτουργήσουμε με τον ίδιο τρόπο και σήμερα, τότε σίγουρα θ' αποτύχουμε!

Θεωρείτε ότι διαθέτουμε τη σοφία για την οποία κάνατε αναφορά;

Ν.Ρ.:  Δεν μπορώ να απαντήσω με ένα ναι, ή ένα όχι. Το θέμα είναι απλό: Αν συνειδητοποιούμε την ανάγκη οι δύο κοινότητες να ζήσουμε ειρηνικά, καλώς, αν αντίθετα  ο καθένας θα προσπαθεί να τραβά τα κάρβουνα προς τη δική του πλευρά, τότε σίγουρα θα αποτύχουμε.

Ο κ. Άιντε εξέφρασε την άποψη ότι αν και αυτή η προσπάθεια αποτύχει, τότε δύσκολα θα δούμε ν' αναλαμβάνεται νέα πρωτοβουλία στο Κυπριακό.

Ν.Ρ.: Στο Κυπριακό ακολουθούμε ένα συνεχή κατήφορο. Από το 1978 που αρχίσαμε ν' απορρίπτουμε σχέδια λύσης κατρακυλήσαμε σήμερα σ΄ ένα σημείο όπου η όποια λύση δεν μπορεί να είναι καλή, αλλά απλώς ανεκτή. Μέχρι πού θα πάμε, μέχρι τον πάτο;  Πιο κάτω είναι η λύση των δύο κρατών, αυτό είναι που θέλουμε; Επίσης δεν είμαι σίγουρος για πόσο ακόμη διάστημα τα Ηνωμένα Έθνη θα διατηρούν στην Κύπρο την ειρηνευτική τους δύναμη. Ο ΟΗΕ δεν στέλλει μισθοφορικό στρατό σε μια περιοχή, αντίθετα στέλλει ειρηνευτικά στρατεύματα σε μια χώρα με την προϋπόθεση ότι θα όλοι θα εργαστούν για την επίτευξη μιας λύσης.  Φανταστείτε λοιπόν την Κύπρο χωρίς ειρηνευτική δύναμη, όπου μια σπίθα μπορεί να εξελιχθεί σε πυρκαγιά!

 

 

ΕΝΘΕΤΟ:

Αν τότε ήμασταν θετικοί…

Αντίθετα με το τι η πλειοψηφία ίσως πιστεύει, ο Νίκος Ρολάνδης θεωρεί ότι η ελληνοκυπριακή πλευρά, όχι μια, αλλά αρκετές φορές έχει "κλωτσήσει" πραγματικές ευκαιρίες για λύση του Κυπριακού. Μιλώντας λοιπόν για τις "χαμένες ευκαιρίες" εστιάζει την προσοχή του στο αμερικανο - καναδο - βρετανικό σχέδιο του 1978:

Ν.Ρ.: Παρέλαβα το σχέδιο στις 10 Νοεμβρίου του 1978  από τα χέρια του Μάθιου Νίμιτς στη Νέα Υόρκη. Αριθμούσε μόλις δέκα σελίδες και προνοούσε την μετατροπή της Κύπρου από ενιαίο Κράτος σε μια αρκετά λειτουργική ομοσπονδία.  Μεταξύ άλλων γινόταν αναφορά σε άμεση επανεγκατάσταση των κατοίκων της Αμμοχώστου, αποχώρηση στρατευμάτων, ενώ ένεκα του ότι είχαν περάσει μόλις τέσσερα χρόνια από την εισβολή, τα τετελεσμένα δεν είχαν ακόμη εδραιωθεί, δεν υπήρχε Ψευδοκράτος, ούτε βέβαια ζήτημα εποίκων. Στη Νέα Υόρκη εκείνο το διάστημα βρίσκονταν και τα μέλη του Εθνικού Συμβουλίου. Εννοείται ότι τους ενημέρωσα. Ο Γλαύκος Κληρίδης και ο Αλέκος Μιχαηλίδης - που τότε ήταν πρόεδρος της Βουλής, εκφράστηκαν θετικά. Μάλλον αρνητικός ήταν ο Βάσσος Λυσσαρίδης, ενώ ο Εξεκίας Παπαϊωάννου αν και έβλεπε τα θετικά στοιχεία του σχεδίου, ζήτησε χρόνο για να το συζητήσει μαζί με τους συντρόφους του. Ο Πρόεδρος Κυπριανού ήταν αρνητικός, ωστόσο απέφυγε να τοποθετηθεί επίσημα περιμένοντας πρώτα την τοποθέτηση του ΑΚΕΛ. Θυμίζω ότι τότε η Αριστερά συνεργαζόταν με το ΔΗΚΟ και στήριζε τον Σπύρο Κυπριανού στην προεδρία.  Τελικά καθοριστικό ρόλο στην επίσημη απόρριψη του σχεδίου έπαιξε η Μόσχα, η οποία δεν ήθελε να προωθηθεί ένα σχέδιο που είχε τη σφραγίδα τριών χωρών του ΝΑΤΟ κι όχι των Ηνωμένων Εθνών. Έτσι όταν επιστρέψαμε στην Κύπρο, ο Αστάβιν, που τότε ήταν Πρέσβης της ΕΣΣΔ στην Κύπρο κάλεσε στο γραφείο του την ηγεσία του ΑΚΕΛ και τους ζήτησε ν' απορρίψουν το σχέδιο διότι ήταν ένα "ιμπεριαλιστικής προέλευσης" σχέδιο. Έτσι χάθηκε η μεγαλύτερη κατά την άποψή μου ευκαιρία για λύση του Κυπριακού.

Πιστεύετε δηλαδή ότι αν το ΑΚΕΛ ήταν θετικό, ο Σπύρος Κυπριανού θα συναινούσε; 

Ν.Ρ.: Ο Σπύρος είναι αλήθεια ότι πετούσε στα σύννεφα. Κάποτε αστειευόμενος του είπα ότι "κι όλα τα εδάφη να επιστραφούν υπό ελληνοκυπριακή διοίκηση και απομείνει μόνο ένας βράχος στη μέση της θάλασσας, θα είσαι αρνητικός! " Του κακοφάνηκε. Ειλικρινά δεν ξέρω πώς θα αντιδρούσε σε μια θετική αντιμετώπιση του σχεδίου από το ΑΚΕΛ…

Κι ο Ντεκτάς;  Είναι δυνατόν ο τουρκοκύπριος ηγέτης να αποδεχόταν ένα τέτοιο σχέδιο;

Ν.Ρ.: Ο Ντενκτάς τότε εξαρτιόταν απόλυτα από την Τουρκία. Όταν έθεσα το θέμα στους εμπνευστές του σχεδίου, ο Νίμιτς  μ' απάντησε με νόημα ότι "η Άγκυρα δεν είναι αρνητική"…