31/01/2016 10:37:00

Το μήνυμα ότι δεν μπορούμε να επιτρέπουμε στις τραυματικές εμπειρίες του παρελθόντος να καθορίζουν τα μελλοντικά μας βήματα, στέλλει ένας από τους "τυχερούς" που γλύτωσαν από τη μαζική σφαγή των τ/κ  στην Παρεκκλησιά. Σε συνέντευξη που έδωσε στην εφημερίδα μας ο Ραϊφ από την Τόχνη  ανακαλεί στη μνήμη τα τραγικά γεγονότα του Αυγούστου του 1974, αλλά δεν μένει καρφωμένος σ' αυτά. Γυρίζει το πρόσωπο στο μέλλον και ζητά από τους ηγέτες, αλλά κυρίως από τους απλούς πολίτες - ε/κ και τ/κ, να γυρίσουν σελίδα…

Του Γιώργου Παυλίδη ([email protected])

Τον Ραϊφ τον γνώρισα σχετικά πρόσφατα. Ζει εδώ και σαράντα χρόνια στο κατεχόμενο χωριό Συγχαρί και με εξαίρεση τους μήνες του Χειμώνα εργάζεται σ' ένα υπαίθριο  εστιατόριο που βρίσκεται στην κορυφογραμμή του Πενταδάκτυλου. Βέβαια στο Συγχαρί μεταφέρθηκε μόλις το 1975. Μέχρι τότε ζούσε στις Νότιες περιοχές. Όταν μου είπε ότι γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Τόχνη, τον κοίταξα με απορία. Διαβάζοντας το ερώτημα στο πρόσωπό μου έσπευσε να διευκρινίσει:

Ραϊφ: Ευτυχώς αν και 14 χρόνων φαινόμουν πιτσιρίκι, έτσι οι Εοκαβητατζήδες δεν με συνέλαβαν…

Του τηλεφώνησα και κλείσαμε ραντεβού για την περασμένη Παρασκευή στο Μπουγιούκ χαν. Έφερε μαζί του ακόμη ένα φίλο του, το Μέτε, ο οποίος ως κάτοικος Λουρουτζίνας  γνωρίζει πολύ καλά τα ελληνικά. Παραγγείλαμε καφέδες και η συζήτηση ξεκίνησε:

Ραϊφ: Με τους ε/κ  στην Τόχνη δεν είχαμε προβλήματα. Ζούσαμε ειρηνικά, ο καθένας στο μαχαλά του. Την περίοδο του 67, μετά τις φασαρίες στην Κοφίνου είχαμε κάποιες μικροπαρεξηγήσεις με αφορμή τη σημαία που υψώναμε κάθε Σαββατοκυρίακο στο χωριό, όμως τίποτε περισσότερο. Ο πατέρας μου είχε μπακάλικο στο οποίο έρχονταν και ψώνιζαν και ε/κ.  Καλός άνθρωπος, ήξερε από φτώχεια. Όταν κάποιος δεν είχε μετρητά, του έδινε "βερεσιέ" . Προσωπικά, όπως και άλλα παιδιά της ηλικίας μου, δεν ξεχωρίζαμε Χριστιανούς και Μουσουλμάνους. Τα παιχνίδια μας ήταν κοινά. Αλλά και οι μεγαλύτεροι, δεν είχαν καυγάδες μεταξύ τους. Κάθε Μάη, στις 21 του μήνα, στην Τόχνη γινόταν μεγάλο πανηγύρι. Οι τ/κ, όχι μόνο της Τόχνης αλλά και των γύρω χωριών, πήγαιναν πρώτοι και έφευγαν τελευταίοι…

Όταν εκδηλώθηκε το πραξικόπημα της  15ης  Ιουλίου το χωριό γέμισε ένοπλους ΕΟΚΑβητατζήδες. Όμως όπως σημειώνει ο Ραϊφ, η προσοχή τους ήταν στραμμένη στους ε/κ Μακαριακούς παρά στους Μουσουλμάνους του χωριού. Όταν ξεκίνησε η εισβολή, φυσιολογικό ήταν, οι τ/κ κλείστηκαν στα σπίτια τους, κάποιοι μάλιστα φρόντισαν να κρυφτούν στα βουνά, όμως στο ίδιο το χωριό δεν σημειώθηκαν συγκρούσεις. Μέχρι που ξημέρωσε η 14η του Αυγούστου:

Ραϊφ: Στον τουρκομαχαλά ήρθαν καμιά δεκαριά ένοπλοι. Επικεφαλής ήταν ο Αντρίκκος με τον αδελφό του, ο Στασής, ο Μάκης από το Μαρώνι και άλλοι. Μάζεψαν γύρω στους σαράντα τ/κ και τους έκλεισαν στο σχολείο. Αργότερα ο Αντρίκκος, που το έπαιζε αρχηγός, έστειλε τους ένοπλους πίσω στις γειτονίες μας. Άρχισαν να κτυπούν μια - μια τις πόρτες και να προειδοποιούν τις γυναίκες ότι αν δεν παρουσιαστούν όλοι οι άντρες και οι έφηβοι στο σχολείο μέχρι το βράδυ, θα έρθει ο τακτικός στρατός και θα τους σκοτώσει. Μέχρι το απόγευμα στο σχολείο μαζεύτηκαν 85 τ/κ - δέκα περίπου απ' αυτούς ήταν από τα γειτονικά χωριά.

- Εσένα πώς και δεν σε συνέλαβαν;

Ραϊφ: Η αλήθεια είναι ότι είχα κλείσει τα 14. Όμως ευτυχώς ήμουνα κοντός και φαινόμουν πολύ πιο μικρός. Η μάνα μου είπε στους ενόπλους ότι ήμουνα ακόμα παιδί κι αυτοί την πίστεψαν.

- Το πατέρα σου τον συνέλαβαν;

Ραϊφ: Ναι, αλλά και πάλι ευτυχώς ανάμεσα στους ενόπλους βρισκόταν ένας από το Μαρώνι, ο οποίος ψώνιζε από κοντά του και ήξερε πόσο καλός άνθρωπος ήταν ο πατέρας μου. Αυτός ο Μαρωνίτης του έσωσε τη ζωή. "Εσύ πήγαινε στη γυναίκα σου και μην βγεις από το σπίτι", του είπε. Όμως δεν ήταν πολλοί οι τυχεροί.  Για παράδειγμα τον πρώτο που συνέλαβε ο Αντρίκκος ήταν έναν υπάλληλό του, ο οποίος για δύο μήνες τον έκρυβε στον τουρκομαχαλά  για να μην το συλλάβει το εφεδρικό του Μακαρίου! (Σημ: Ο Αντρίκκος  ήταν καταζητούμενο μέλος της ΕΟΚΑ Β)

- Και μετά;

Ραϊφ: Οι κρατούμενοι διανυκτέρευσαν στο σχολείο. Την άλλη μέρα, 15 του Αυγούστου, ήρθαν δύο λεωφορεία και ο Αντρίκκος με την ομάδα του φόρτωσαν σ' αυτά τους τ/κ και με συνοδεία ενόπλων τους πήραν στην Αγία Φύλα. Εκεί τους παρέδωσαν σε μια άλλη ομάδα ΕΟΚΑβητατζήδων, οι οποίοι τους πήραν στο βουνό - το ένα λεωφορείο κοντά στην Παρεκλησσιά και το άλλο στη Γεράσα. Αφού τους κατέβασαν τους ζήτησαν να βγάλουν τα ρολόγια, τα δακτυλίδια και ό,τι άλλο πολύτιμο είχαν μαζί τους. Τους κέρασαν τσιγάρο, αλλά προτού προλάβουν να τον καπνίσουν, ξεκίνησαν οι ριπές…. Ο μόνος που γλύτωσε ήταν ο Σουάτ, ο οποίος  αν και τραυματισμένος πήγε κρυφά στις Βάσεις της Επισκοπής και από κει ειδοποίησε την ηγεσία των τ/κ για το φονικό…

- Εσείς πώς πληροφορηθήκατε  για τα γεγονότα;

Ραϊφ: Η είδηση μεταδόθηκε από τον Μπαϊράκ! Ωστόσο οι ε/κ του χωριού προσπαθούσαν να μας πείσουν ότι ο σταθμός έλεγε ψέματα. Ωστόσο αργότερα ήρθαν εκπρόσωποι της UNFICYP, οι οποίοι επιβεβαίωσαν τις πληροφορίες. Στ αυτιά μου βουίζουν ακόμα οι κραυγές των γυναικών που θρηνούσαν συζύγους, παιδιά, αδέλφια και γονείς…

- Ποια ήταν η αντίδραση των συγχωριανών σας που ενέχονται στο έγκλημα;

Ραϊφ: Όταν μετά το άνοιγμα των οδοφραγμάτων επιστρέψαμε στο χωριό κάποιοι από εμάς συνομίλησαν με τον Αντρίκκο. Ζει ακόμα, όπως και ο Μάκης. Μας είπε ότι εκτελούσαν διαταγές της "Κυβέρνησης" και ότι δεν ήξεραν τι θα ακολουθούσε. Τα ίδια είπαν και σε συνέντευξη που έδωσαν στη "Μιλιέτ"..

- Τους πιστεύεις;

Δεν ξέρω... Ίσως κάποιοι απ' αυτούς να γνώριζαν. Στο κάτω - κάτω γιατί τους μάζεψαν όλους στο σχολείο και μετά τους παρέδωσαν σε δικούς τους στη Λεμεσό; Δεν υποπτεύθηκαν έστω τι θα ακολουθούσε;

Κάποιοι έχασαν τα λογικά τους

Ο συνομιλητής μας αποκαλύπτει και κάτι που σε μένα τουλάχιστον, ήταν άγνωστο:

Ραϊφ: Δεν ήταν μόνο οι σφαγές. Δυστυχώς είχαμε και βιασμούς γυναικών. Οι εθνικιστές της ΕΟΚΑ Β δεν περιορίστηκαν απλώς στο να μαζέψουν τους άντρες από το μαχαλά. Κάποιοι απ' αυτούς - όχι κάτοικοι της  Τόχνης,  μπήκαν στα σπίτια και βίασαν νεαρές κοπέλες…

 

- Μετά τα γεγονότα, όπως και οι υπόλοιποι τ/κ μετακινηθήκατε στα κατεχόμενα…

 Ραϊφ: Όλοι σχεδόν οι κάτοικοι της Τόχνης εγκατασταθήκαμε στο Βουνό και στο Συγχαρί. Περάσαμε δύσκολα... Πώς εξάλλου μπορείς ν' αντιμετωπίσεις ένα τέτοιο κτύπημα; Πολλοί από τους γηραιότερους αρρώστησαν και πέθαναν από το μαράζι. Όλοι μας, άλλοι λίγο, άλλοι περισσότερο κουβαλούμε μέσα μας τραύματα από την εποχή εκείνη. Κάποιοι έχασαν και τα λογικά τους…

- Μετά από τόσα χρόνια, πώς νιώθεις; Επιζητάς εκδίκηση;

Ραϊφ: Όχι, προς Θεού! Ποτέ δεν πέρασε από το μυαλό μου η ιδέα της εκδίκησης. Μέσα μου δεν κρατώ κακία. Δεν είναι όλοι οι άνθρωποι οι ίδιοι. Το παρελθόν δεν μπορεί να μας κυνηγά συνεχώς. Πρέπει να κοιτάξουμε μπροστά και να λύσουμε το Κυπριακό…

 

Χωρίς λύση είμαστε τελειωμένοι!

Στη συνομιλία με το Ραϊφ συχνά πυκνά παρενέβαινε και ο Μέτε. Με πατέρα δάσκαλο ο Μέτε έζησε σε αρκετά χωριά της Κατεχόμενης Κύπρου, αν και ο ίδιος θεωρεί ότι κατάγεται από το χωριό του πατέρα του - τις Κάτω Αρόδες. Τώρα διαμένει στη Λουρουτζίνα, ένα χωριό με ειδικό καθεστώς, αφού προκειμένου να εισέλθουν σ' αυτό, ακόμη και οι τουρκοκύπριοι είναι υποχρεωμένοι να επιδεικνύουν ταυτότητα. Από τη συζήτηση μαζί του διαφαίνεται ότι ο Μέτε ανήκει στην κατηγορία εκείνη των τουρκοκυπρίων που θεωρεί ότι καθοριστικό ρόλο στην κακοδαιμονία της Κύπρου διαδραμμάτισαν οι αγγλοαμερικάνοι:

 Μέτε: Για 400 χρόνια ε/κ και τ/κ ζούσαμε ειρηνικά χωρίς σοβαρά προβλήματα. Οι ταραχές ξεκίνησαν όταν μπήκαν στη μέση οι ξένοι, αυτοί προβόκαραν τα επεισόδια.  Μετά ήρθαν οι φανατικοί και στις δύο κοινότητες. Δυστυχώς για κάθε εγκληματική πράξη στη μια κοινότητα, έπρεπε να υπάρξει απάντηση από την άλλη. Για παράδειγμα όταν ο τουρκικός στρατός πληροφορήθηκε για τη σφαγή στην Τόχνη, προέβη σε εκτελέσεις ε/κ αιχμαλώτων που κατάγονταν από τα χωριά της περιοχής. Το ίδιο συνέβη και στην περίπτωση της Άσσιας, του Σανταλάρη, της Μαράθας, και σε άλλες πολλές…

- Ανάμεσα στις δύο κοινότητες κύλησε πολύ αίμα. Θεωρείς ότι μπορούν να ζήσουν και πάλι μαζί ειρηνικά;

Μέτε: Δεν έχουμε άλλη επιλογή! Οι άνθρωποι δεν έχουν να χωρίσουν τίποτε μεταξύ τους. Οι τουρκοκύπριοι, ακόμη και εκείνοι που στηρίζουν τον Έρογλου, θέλουν ειρήνη. Δεν έχουμε πλέον πολλούς φανατικούς, άτομα τα οποία είναι έτοιμα να ξαναπάρουν τα όπλα. Πρέπει να ξεπεράσουμε τα εμπόδια που παραμένουν και να ενώσουμε τον τόπο μας…

- Πιστεύεις ότι οι συνομιλίες που βρίσκονται σε εξέλιξη θα έχουν αποτέλεσμα;

Μέτε: Αν το θέλουν οι Αμερικανοί…

- Εμείς θέλουμε;

Μέτε: Οι τ/κ σίγουρα θέλουμε! Δεν είναι μόνο εσείς που νιώθετε ότι είστε υπό κατοχή. Να σου πω κάτι; Εγώ μύρισα Κύπρο όταν μετά το άνοιγμα των οδοφραγμάτων πέρασα απέναντι και επισκέφθηκα τις Αρόδες. Αν δεν λύσουμε το Κυπριακό, οι έποικοι θα μας φάνε, είμαστε τελειωμένοι! Περπατάς  στο δρόμο και δεν βλέπεις τουρκοκύπριους. Γίναμε ξένοι μέσα στην ίδια μας την πατρίδα…